Những thân gừa, nhánh gừa to lớn, tán rộng, đan xen nhau chằng chịt, tạo thành một "Giàn Gừa" khổng lồ tại ấp Nhơn Khanh, xã Nhơn Nghĩa, huyện Phong Điền, TP Cần Thơ. Đây có lẽ là Giàn Gừa có một không hai tại Việt Nam. Nơi đây từng là cơ sở cách mạng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ của quân dân Cần Thơ. Ngày 7-4-2013, Giàn Gừa vừa được UBND TP Cần Thơ xếp hạng là Di tích lịch sử cấp thành phố.

Bến Tre không chỉ được biết đến vì cây lành trái ngọt mà còn được coi là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, sinh ra bao người con ưu tú cho đất nước. Dịp về huyện Giồng Trôm, tôi được nghe những câu chuyện về vị tướng lĩnh đầu tiên của xứ Dừa – Lãnh binh Nguyễn Ngọc Thăng mà dân gian quen gọi là Lãnh binh Thăng hoặc Ông Lãnh.

Lăng Thoại Ngọc Hầu là một công trình đồ sộ, kiến trúc nghệ thuật đẹp cổ kính, tọa lạc tại chân núi trong cụm di tích núi Sam, thuộc thị xã Châu Đốc, tỉnh An Giang. Lăng được xây dựng và hoàn thành vào cuối những năm 1820, do chính ông đứng ra chỉ huy thi công. Nơi đây, vừa là lăng mộ vừa là nơi thờ phượng Thoại Ngọc Hầu - người có công khai mở miền Nam và trấn thủ đồn biên phòng cho Tổ quốc.

LÊ CHÍ

Tặng đoàn văn công Cà Mau

Ba mươi năm
ngày ấy...

các chị các anh
những bông hoa đồng nội
lấp lánh thanh xuân
mặc sình lầy muỗi vắt mặc mưa gió đạn bom
lần theo sông rạch
tiếng hát bâng khuâng rừng đước rừng tràm

Đồng bằng sông Cửu Long cách đây khoảng 300 năm là một vùng đầm lầy, nê địa, rừng hoang cỏ rậm, thú dữ tràn đầy. Điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt nhưng là một kho đặc sản về rừng, về sông nước, ban tặng cho con người như: mật ong, cá, tôm, cua, rùa, rắn, các loại hoa màu và cây ăn trái...

Năm nay, bước qua tháng 9 ÂL nước đã tràn ngập trên đồng. Phần lớn đồng ruộng ở Đồng bằng sông Cửu Long đã thu hoạch trước đây cả tháng, lúa phơi khô vô bao dự trữ, coi như thời vụ đã dứt điểm. Những công nhân lao động nghề nông cũng tạm rảnh rỗi trong những ngày nước ngập. Để tăng thêm thu nhập và cũng là cải tạo bữa ăn cho gia đình. Với chiếc xuồng, bà con nông dân có đủ các cách bắt cá. Có người đặt lú, đặt vớn, câu lưới... Có người chọn đẩy côn. Nghề này phải còn trai tráng sức khỏe tốt, giong ruổi trên đồng nửa buổi cũng kiếm được 5-7 ký lô cá, với thời giá này cũng kiếm được trên dưới 200.000đ/ngày, lại còn cá dư để ăn không hết.

Ở ngã ba An Nhơn, thị trấn Vũng Liêm, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long, có một tượng đài gồm hai người cao hơn chục thước, đứng uy nghi, oai vệ được nhân dân địa phương rất tôn kính. Đó là tượng đài của Đốc binh Lê Cẩn – thủ lĩnh trận đánh Cầu Vông và thuộc hạ tâm phúc của ông là Nguyễn Giao.

Huyền tích “trận Cầu Vông” cũng là một trong những cách giải thích về xuất xứ địa danh Vũng Liêm ngày nay.

Quê tôi nằm gần bờ sông Hậu. Hồi ấy, mỗi năm khi nước phù sa đỏ đục từ thượng nguồn đổ về, tôi nhớ ba tôi hay vấn thuốc, đội nón lá, đứng trên bờ sông nhìn ra dòng nước mênh mông, bát ngát. Ông như thoáng chút bâng khuâng: “Nước về rồi. Năm nay chắc là nước lớn lắm! Lớn hơn năm ngoái!”. Ba tôi đã trải qua gần cả cuộc đời với đồng đất quê hương, mẹ tôi và chị tôi tảo tần mua bán trên chiếc “ghe hàng” len lỏi khắp hang cùng, ngõ ngách một vùng sông nước. Mùa nước lên, ghe hàng như là một tiệm tạp hóa nổi với cả trăm món linh tinh cho sinh hoạt hàng ngày như: dầu lửa, nước mắm, hộp quẹt, tim đèn, xà bông, bột ngọt, rượu, thuốc hút, bánh, cốm... Có lần dịp hè tôi được theo mẹ đi ghe. Tôi không quên được mấy chú bé, cô bé tóc vàng màu râu bắp, mắt đen trong veo, đứng trên bờ sông nhìn những bịch cốm và những viên đạn cu-li (bi) lộ vẻ thèm đến ngẩn ngơ!

Ngay từ cuối thế kỷ XVII, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã có nhiều cộng đồng dân tộc sinh sống. Trong đó, người Khmer đã có mặt từ rất sớm. Trong quá trình tìm đất định cư, bà con Khmer đã chọn những rẻo đất cao trên các giồng dọc theo bờ sông Tiền, sông Hậu, nương nhờ vào thiên nhiên để trồng tỉa và sinh sống. Người Khmer đã quần tụ nhiều trong những phum sóc trên những giồng đất ở Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, vùng đồi núi Tri Tôn - An Giang.

Tôi chào đời và lớn lên ở quê ngoại. Miền quê yêu thương nằm bên dòng sông nhỏ rợp bóng dừa xanh ngát có con đường làng tre xanh rì rào hát, có ngôi chùa cổ, có cánh đồng lúa tít tắp chân trời xa thẳm... Quê ngoại với tôi chất chứa, thấm đượm bao tình cảm thân thương không dễ gì phai mờ theo năm tháng.

Về phường Trường Lạc, quận Ô Môn, nghe bà con nhắc nhiều về con kinh Giải Phóng ở khu vực Trường Hòa. Con kinh như dãy lụa xanh nằm vắt ngang cánh đồng vàng đang vào mùa gặt. Bà con nhắc đến con kinh không chỉ vì đã thịnh tình vun bồi phù sa cho cây lành trái ngọt, mà còn vì những chiến công lịch sử bi hùng của ông cha đã ghi dấu nơi dòng kinh này.