Thứ bảy, 30/08/2014 - 3 giờ 10
Liên kết website
 
Kinh tế  
Chuyện lũ lụt, lúa và đê bao ở ĐBSCL
Thứ tư, 05/10/2011 15 giờ 04 GMT+0

Trưa chủ nhật 2-10, chúng tôi thuê xe ôm mới đến được khu vực đê bao bị bể hôm 27-9 ở xă Ô Long Vĩ, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang - v́ cách đó gần 10 cây số chỗ ấp Mỹ Quí, xă Mỹ Phú, một chiếc xe cạp đất đang đóng cừ tràm hộ đê làm tắt đường ô tô. Tới nơi, thấy diễn ra một cảnh “hộ đê” khá lạ. Cánh đồng lúa vụ 3 rộng 1.500 hecta phía bờ tây kinh 7 đă ch́m dưới ba thước nước từ sau trận vỡ đê đêm đó, giờ đây hàng chục thanh niên cùng bộ đội vẫn đang h́ hục bơm cát, đóng cừ để gia cố đoạn đê dài chừng 30 mét vốn đă được hàn lại từ sáng ngày 28-9.

“Phải quyết liệt gia cố đê rồi bơm nước ra để cứu lúa, cứu đê” - ông Hai Điệc, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xă Ô Long Vĩ đang trực ở đây, giải thích. Ông cho biết, tỉnh đă đưa về 25 máy bơm, quyết bơm cho hết cánh đồng nước lũ mênh mông đang mấp mé ngoài bờ bao. Trời đất! 1.500 hecta lúa đă bị ngập năm ngày rồi, mà làm sao bơm cho cạn biển nước kia để xả ra con kinh số 7 cũng đang ngập lụt! Ông Hai Điệc nói: “Cứu lúa hổng được th́ cứu đê”. Đi cùng mọi người bữa đó, tiến sĩ Dương Văn Ni, một chuyên gia về môi trường ở Trường Đại học Cần Thơ, nói: “Để nước như vậy đê vững hơn v́ nước không chảy. C̣n lúa chết rồi, cứu sao được”. Ông Hai Điệc tỏ ra tiếc 40 công lúa vụ 3 sắp làm đ̣ng, rồi nói: “Ở đây cán bộ làm lúa vụ 3 nhiều lắm”. Anh Năm Vững chạy xe ôm, nói thêm: “Tôi không có đất, thuê bảy công ở đây hết 3 triệu đồng để làm 3 vụ lúa. Vụ này mất đứt 2,7 triệu đồng rồi”.

 Dù đă chi cả tỉ đồng để gia cố bờ bao bị vỡ hôm 27-9, cánh đồng lúa rộng 1.500 hecta
ở xă Ô Long Vĩ (Châu Phú, An Giang) cũng đă ch́m dưới ba thước nước. 

Sáng bữa đó, chúng tôi gọi điện thoại hỏi t́nh h́nh lũ lụt trong tỉnh, ông Huỳnh Thế Năng, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, cho biết đến ngày 2-10, tỉnh đă chi 80 tỉ đồng cứu hộ lũ lụt, trong đó có 37 tỉ đồng từ ngân sách tỉnh, c̣n lại do các huyện và xă hội góp. Trung ương cũng hứa sẽ chi tiếp 60 tỉ đồng nữa. Cả tỉnh đă bị thiệt hại hơn 400 tỉ đồng, trong đó có gần 5.000 hecta lúa vụ 3 bị chết. Ông Huỳnh Thế Năng nói, theo chủ trương của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm nay An Giang làm được 144.000 hecta vụ 3, trong đó có 131.000 hecta lúa, tăng 15.000 hecta so với năm rồi. Với cả ĐBSCL, ông Năng tính sơ, năm nay làm được hơn 500.000 hecta lúa vụ 3, tăng hơn 100.000 hecta. Đi kèm với lúa và hoa màu vụ 3, phải tăng kinh phí đầu tư làm đê bao khép kín cho từng vùng, nhưng chưa ai tính ra con số chi phí này. Chúng tôi hỏi, sao chưa nghe ai nói về chủ trương mở rộng diện tích lúa vụ 3 để cố kiếm thêm một triệu tấn lúa năm 2011 trong khi không dự báo được lũ lụt lớn như vầy, ông Huỳnh Thế Năng nói: “Cái này chắc sẽ phải có cuộc họp riêng”.

Trước đó, chúng tôi đă đi từ Cần Thơ qua Cao Lănh, Tam Nông rồi ṿng xuống Tân Hồng, Hồng Ngự của Đồng Tháp để qua phà vào đất Tân Châu và Châu Đốc của An Giang. Khác với nỗi lo bị ngập v́ xem ti-vi thấy chiếu cảnh lũ lụt đang tàn phá dữ quá, xe ô tô 15 chỗ vẫn khô ráo thẳng đường. Cũng không thấy cảnh dân t́nh biến động, c̣n giá cả th́ cũng như ngày thường.

Tuy đă 10 năm vắng lũ lụt nhưng bà con vẫn c̣n nhớ mùa lũ năm 2000; hôm 1-10, nhiều người nói mực nước c̣n thấp hơn năm đó chừng hai tấc. Nơi nào không làm lúa vụ 3 th́ nước trắng đồng, nơi nào làm vụ 3 th́ một bên mênh mông nước một bên mênh mông lúa xanh ŕ nằm thấp dưới mặt đê chừng 3 mét. Chỗ nào có nhiều đê bao khép kín th́ ḍng chảy mạnh. Nếu đê yếu bị bể, nước tràn đồng, lập tức có hằng trăm bộ đội và nhiều lực lượng xung kích khác cùng với xà lan, xáng cạp, cừ tràm, bao cát... được điều tới vá đê, khẩn trương và quyết liệt không thua cảnh hộ đê ở Ô Long Vĩ. Ở Đồng Tháp, đến ngày 2-10, có gần 1.400 hecta lúa vụ 3 và khoảng 1.000 hecta hoa màu trong đê bao bị chết v́ ngập. Tỉnh đă chi hơn 25 tỉ đồng để cứu lúa và hoa màu.

Vấn đề được đặt ra là có nên bao đê triệt để làm vụ 3 như vậy hay không? Trong chuyến khảo sát lũ lụt này, ngoài tiến sĩ Dương Văn Ni, c̣n có tiến sĩ Lê Anh Tuấn, chuyên gia về biến đổi khí hậu ở Trường Đại học Cần Thơ và thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia về đất ngập nước thuộc Quỹ bảo vệ động vật hoang dă Quốc tế (WWF). Dọc đường, mọi người tranh thủ thảo luận với nông dân. Ông Tư Tài ở xă Tân Mỹ, huyện Tam Nông, nói: “Tôi làm 10 công 2 vụ đông xuân và hè thu ăn chắc, c̣n vụ thu đông tôi nghỉ, để nước tràn đồng có lợi hơn”. Ông Năm Thiên ở ấp An Tài, xă An Phước, huyện Tân Hồng: “Năm nay tôi làm 30 công đông xuân và hè thu, lúa trúng giá lời 90 triệu nhưng tôi bỏ vụ 3, nghỉ cho khỏe”. Lư do bỏ v́ ông tính, 7 năm rồi làm 3 vụ lúa trong vùng bao đê, riêng lượng phân bón đă tăng tới 30%, chưa tính những chi phí khác mà đất th́ không được hưởng phù sa. Ông nói, nếu không bị ngập lụt, mà lúa vẫn được giá như năm nay th́ lời một công cũng được 2,5 triệu đồng, c̣n nếu thất giá như năm rồi, một công chỉ kiếm được nửa triệu, có khi huề vốn. “Tại nông dân ở đây hổng có ǵ làm nên phải bấu vào lúa mà làm vậy thôi”, ông Năm Thiên nói. Bên An Giang, ông Nguyễn Hiền Đức, Chủ tịch xă Mỹ Phú, huyện Châu Phú, làm 30 công trong vùng bao đê sản xuất 3 vụ lúa mỗi năm, nói: “Nếu không làm thêm vụ 3 như vầy th́ sang vụ đông xuân, t́nh h́nh sâu bịnh giảm mà độ ph́ của đất cũng bảo đảm hơn”. Ông đề nghị: “Dù đă qui hoạch làm 3 vụ nhưng nếu sau ba năm cho xả lũ một lần th́ vẫn tốt hơn”.

Tiến sĩ Lê Anh Tuấn cho rằng, làm đê bao có lợi cho vùng này mà có hại cho vùng khác về kinh tế, môi trường th́ coi như có hại cho toàn cục. Theo ông, chỉ nên làm vụ 3 ở những vùng g̣ cao, không ngập sâu như ở vùng Đồng Tháp Mười và Tứ giác Long Xuyên. Tiến sĩ Lê Anh Tuấn cho biết, sản xuất lương thực ở ĐBSCL đă tới ngưỡng, nếu phát triển nữa sẽ phải trả giá, thí dụ như làm thêm vụ 3 th́ phải trả giá như hiện nay. Tiến sĩ Dương Văn Ni cho rằng 1,5 triệu hecta vùng ngập sâu 2 mét của Đồng Tháp Mười và Tứ giác Long Xuyên như là hai cái “túi chứa nước” của cả vùng ĐBSCL trong mùa lũ lụt và điều tiết nước trong mùa khô. Nếu v́ tăng diện tích lúa mà phải bao đê ngăn lũ th́ sẽ phá vỡ hệ thống điều tiết tự nhiên này, tác hại không thể lường hết được. Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện ví đây như việc “bẻ nạng chống trời”. Ông nói: “Một câu hỏi kinh tế đặt ra là nên chống lũ triệt để, tức là chống lại quá tŕnh tự nhiên, để tối đa hóa sản lượng lúa bằng cách bao đê và canh tác vụ 3 hay nên tối ưu hóa lợi ích kinh tế, xă hội, môi trường bằng cách khác”. Ông đề nghị: “Cần phải giải bài toán chi phí - lợi ích của việc canh tác lúa vụ 3 trong mùa lũ để xem giữa tổng lợi ích và tổng chi phí th́ cái nào lớn hơn”.

Bữa ở Tam Nông, chúng tôi đă chạy vỏ lăi trên cánh đồng nước lụt mênh mông của Vườn Quốc gia Tràm Chim để khám phá những cánh đồng lúa ma lớn nhất Đông Nam Á đang cắm rễ sâu hơn 3 mét nước và sắp trổ đ̣ng. Tiến sĩ Dương Văn Ni cho biết, cùng với loài cỏ năn kim là thức ăn chủ lực trong mùa khô th́ lúa ma là thức ăn chủ lực của hằng trăm loài trong mùa lũ lụt ở vùng này. Ông nói, lúa ma năng suất rất thấp nhưng cho gạo thơm ngon; ở Nam Mỹ, Brazil đă sản xuất gạo lúa ma đóng gói 200 gram, bán qua Mỹ với giá 7 đô-la Mỹ một gói, tương đương 3.500 đô-la Mỹ/tấn! Ông Ni chỉ những con chim trích đen đang ăn đọt lúa non và nói, nếu không có lúa ma, hệ sinh thái ở đây sẽ mất cân bằng. “Nếu không có mùa lũ lụt và nếu bao đê để ngăn nước lũ th́ con người và thiên nhiên ĐBSCL sẽ không thể sống hài ḥa với nhau dài lâu được”, tiến sĩ Dương Văn Ni nói.

Bài, ảnh: HUỲNH KIM

Nếu xét tất cả chi phí cho xă hội, kể cả chi phí trực tiếp và gián tiếp, kể cả chi phí tại chỗ và chi phí ở những nơi khác ở ĐBSCL th́ có một danh sách dài những chi phí tiềm năng trong sản xuất lúa vụ 3, bao gồm: Chi phí đầu tư đắt đỏ để xây dựng và duy tu đê; chi phí nhân lực, tài lực, vật lực cứu đê, cứu lúa; thiệt hại của những diện tích không cứu kịp; đất và con người không được nghỉ ngơi để hồi sức; phù sa không vào đồng được, mất nguồn dinh dưỡng tự nhiên, sau một thời gian đất sẽ bị kiệt dinh dưỡng và chi phí sản xuất sẽ tăng lên; giảm diện tích nhận nước vào đồng, làm cho nước chảy xiết hơn trong kênh mương, dẫn đến sạt lở, và tăng ngập ở những nơi khác, kể cả những thành phố, làng mạc ở phía hạ lưu; chi phí chống sạt lở và các biện pháp bảo đảm an toàn tài sản, tính mạng con người; tăng chi phí nạo vét cửa sông Mekong phục vụ giao thông thủy v́ phù sa thay v́ bồi lắng trên đồng th́ bị trôi xuống vùng cửa sông; mất nguồn cá và tài nguyên thiên nhiên, sinh kế mùa lũ; nước thoát ra biển nhanh hơn trong mùa lũ gây xâm nhập mặn sâu hơn trong mùa khô.

     ThS. Nguyễn Hữu Thiện

           


Các tin đã đưa:  
Đảm bảo đúng tiến độ để kịp đưa vào sử dụng trong năm 2012 (05/10/2011)
Sôi động thị trường thủy sản mùa lũ (04/10/2011)
EFC tiếp nối chặng đường phát triển mới (04/10/2011)
Tăng tốc vào những tháng cuối năm (04/10/2011)
Thiếu nguyên liệu: Mối lo thường trực ! (03/10/2011)
Tăng cường công tác ngoại giao kinh tế (02/10/2011)
Mùa chôm chôm nhiều vị "đắng" (02/10/2011)
Gặt lúa chạy lũ (02/10/2011)
Công tŕnh giao thông tạo đà cho Vĩnh Thạnh phát triển (01/10/2011)
Gỡ "nút thắt" giao thông cho Phong Điền (01/10/2011)

TIN VẮN

* NATO. Phần Lan đang xem xét kư một thỏa thuận tăng cường hợp tác với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), mở đường cho quân đội NATO hiện diện tại lănh thổ nước này.

* Thái Lan. Ṭa án h́nh sự ở Thủ đô Bangkok bác bỏ các cáo trạng giết người và lạm quyền đối với cựu Thủ tướng Abhisit Vejjajiva và cấp phó của ông là Suthep Thaugsuban, liên quan tới chiến dịch trấn áp biểu t́nh đẫm máu cách đây 4 năm.

* Ebola. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác nhận số người tử vong v́ dịch Ebola lên tới 1.552 trong số 3.069 ca nhiễm bệnh.

* Úc. Hăng hàng không quốc gia Qantas thua lỗ 2,8 tỉ AUD (tương đương 2,6 tỉ USD) trong tài khóa 2013. Đây cũng là kết quả kinh doanh tồi tệ nhất trong lịch sử hoạt động của hăng này.

P.V
(Theo TTXVN, Reuters)

MỚI CẬP NHẬT
 Iran và Trung Quốc dựa dẫm vào nhau
 Malaysia Airlines cắt giảm 6.000 nhân viên
 Google thử nghiệm máy bay giao hàng không người lái
 Một “làng ung thư” Trung Quốc thắng kiện
 Tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật an toàn giao thông trong trường học
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Quỹ Ḥa b́nh và Phát triển Việt Nam tuyên bố phản đối việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép trong vùng biển Việt Nam
Ḥa b́nh, ổn định ở Biển Đông đang bị đe dọa nghiêm trọng
Rực rỡ khát vọng vươn lên của thành phố 10 mùa hoa
Hướng đến nền kinh tế xanh, bền vững
Những điều cần lưu ư khi bổ sung vitamin cho cơ thể
Phải coi công nghệ thông tin là động lực phát triển
Nền tảng để nâng cao chất lượng đào tạo
Việt Nam “về đích” 2012 với kỳ tích xuất siêu
Dây cáp giăng giữa lộ, 1 người tử vong
Uống bia dễ bị muỗi cắn
Công bố kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp
Tiểu sử tóm tắt những người ứng cử Đại biểu HĐND TP Cần Thơ khóa VIII, nhiệm kỳ 2011-2016
Tiểu sử tóm tắt và chương tŕnh hành động của những người ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XIII tại TP Cần Thơ
Nhật Bản nỗ lực khắc phục thảm họa động đất, ngăn suy giảm kinh tế
Nhiều người bị phơi nhiễm phóng xạ