Thứ tư, 22/10/2014 - 10 giờ 07
Liên kết website
 
Chính trị  
Quyền con người - điểm sáng trong Hiến pháp mới
Chủ nhật, 19/01/2014 11 giờ 48 GMT+0

Hiến pháp nước Cộng ḥa xă hội chủ nghĩa Việt Nam sửa đổi mang nhiều đổi mới quan trọng so với những bản Hiến pháp trước đây, trong đó có vấn đề quyền con người. Đây cũng là một điểm nhấn quan trọng khẳng định việc kế thừa, phát triển nhiều nội dung về nhân quyền từ các bản Hiến pháp trước đó, đồng thời, nhất quán những nội dung, tinh thần điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia về quyền con người. Để hiểu rơ hơn vấn đề quyền con người trong Hiến pháp sửa đổi, phóng viên TTXVN đă phỏng vấn TS. Đinh Xuân Thảo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

* Thưa TS. Đinh Xuân Thảo, cử tri và nhân dân cả nước rất quan tâm đến những điểm mới trong bản Hiến pháp sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua, nhất là vấn đề quyền con người - được coi là một “điểm sáng” trong Hiến pháp sửa đổi. Ông có thể giới thiệu về nội dung này?

- Hiến pháp sửa đổi được kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 28-11-2013 có 11 Chương 120 Điều. Trong đó, Chương về quyền con người, quyền nghĩa vụ cơ bản của công dân là Chương có số lượng Điều nhiều nhất, gồm 36 Điều (từ Điều 14 đến Điều 49). Đây là Chương quan trọng v́ nói đến lập hiến là nói đến mối quan hệ giữa công dân và các cơ quan Nhà nước.

Theo chủ nghĩa lập hiến hiện đại, nhân dân là chủ thể xây dựng Hiến pháp, tất cả mọi quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân. Nhân dân sử dụng quyền lực bằng hai cách: Một là thông qua những người đại diện, thông qua bầu cử những người đại diện cho ḿnh như Đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Cách thứ hai là nhân dân giữ lại quyền lực Nhà nước để thực hiện bằng h́nh thức trực tiếp, bằng biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ư dân.

Điểm nổi bật của Hiến pháp sửa đổi được thể hiện nhiều ở Chương II quy định về phạm trù quyền con người. Theo đó, quyền con người đồng nghĩa với quyền công dân. Hiến pháp sửa đổi quy định tại Điều 12 Chương I là: Nước CHXHCN Việt Nam tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc và các Điều ước Quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Việt Nam là một trong những nước sớm phê chuẩn Công ước Quốc tế về nhân quyền. Với nguyên tắc đó, trong bản Hiến pháp mới, vấn đề quyền con người, quyền nghĩa vụ cơ bản của công dân đặt ở Chương II.

Trong Hiến pháp sửa đổi, khi nói đến quyền con người th́ dùng từ “mọi người”, khi nói đến công dân Việt Nam th́ dùng từ “công dân”. Điều 14 Chương II, khẳng định: “Ở nước Cộng ḥa xă hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xă hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật”. Đó là những quyền tự nhiên, phải được thừa nhận, tôn trọng, tạo điều kiện thực hiện và bảo vệ quyền đó. Cũng tại Điều 14, khoản 2 nói rơ: “Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết v́ lư do quốc pḥng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xă hội, đạo đức xă hội, sức khỏe của cộng đồng”.

Như vậy, Hiến pháp sửa đổi quy định, việc hạn chế quyền con người, quyền công dân dứt khoát phải quy định bằng Luật, không phải bằng văn bản dưới luật. Ví dụ quyền tự do biểu t́nh, khi Hiến pháp quy định biểu t́nh là quyền tự do của người dân, th́ người dân có quyền tham gia biểu t́nh. Tuy vậy, việc thực hiện biểu t́nh như thế nào, tŕnh tự ra sao... phải theo quy định của pháp luật. Điều này phù hợp với Điều ước quốc tế đă quy định.

Đi vào các quyền cụ thể, Hiến pháp sửa đổi quy định quyền có Quốc tịch. Đây cũng là quyền quan trọng mà Hiến pháp trước đây chưa quy định rơ. Trong quan hệ hội nhập ngày càng sâu rộng, người Việt Nam định cư nước ngoài và người nước ngoài sống ở Việt Nam th́ vấn đề Quốc tịch được xác định ở Điều 17 là: “Công dân nước Cộng ḥa xă hội chủ nghĩa Việt Nam là người có quốc tịch Việt Nam “. Quốc tịch thể hiện chủ quyền, quyền lực và quan hệ giữa Nhà nước với người dân. Đây là quy định hết sức quan trọng.

Hiến pháp sửa đổi có quy định: “Mọi người có quyền sống”. Quyền sống là quyền tự nhiên không phải Nhà nước quy định. Do vậy, việc tước đoạt sinh mạng sống phải theo quy định của Luật và cụ thể là Bộ luật H́nh sự, trong đó quy định tội có mức án tử h́nh th́ mới có quyền tước đoạt sinh mạng sống.

Hiến pháp sửa đổi cũng rất tiến bộ qua việc quy định các quyền chính trị, quyền tham gia bầu cử, ứng cử, tham gia quản lư Nhà nước, quản lư xă hội… Trong Hiến pháp lần này quy định rất rơ, mọi người có quyền tham gia quản lư Nhà nước, quản lư xă hội. Tức là, tất cả mọi người b́nh đẳng trước pháp luật từ lĩnh vực chính trị - kinh tế, văn hóa, xă hội.

Nói đến Hiến pháp là nói đến quan hệ giữa nhân dân với Nhà nước. Nhân dân trao quyền cho Nhà nước, do vậy trách nhiệm của Nhà nước phải đặt lên đầu tiên. Nhà nước là người bảo đảm, bảo vệ, tạo điều kiện, tất cả các nguồn lực của quốc gia trao cho Nhà nước. Các tài nguyên, tài sản qúy giá nhất của Quốc gia thuộc về Nhà nước. Nhà nước ban hành chính sách, pháp luật. Do vậy, muốn quyền con người, quyền công dân được bảo đảm, trở thành hiện thực th́ trước hết trách nhiệm của Nhà nước phải đặt lên hàng đầu, sau đó mới đến trách nhiệm của cộng đồng, gia đ́nh, xă hội. Cụ thể là khi quy định Điều 37 về quyền của trẻ em, quyền của thanh niên, quyền của người cao tuổi th́ đối với các quyền đó, trách nhiệm trước tiên thuộc về Nhà nước. Để trẻ em có quyền b́nh đẳng đến trường, Nhà nước phải ban hành các chính sách, tạo điều kiện cho trẻ em.

Lần này, Chương về quyền con người trong Hiến pháp có quy định mọi người có quyền được hưởng phúc lợi, bảo trợ xă hội. Đây là cơ sở quan trọng để cụ thể hóa bằng các luật như: Luật Lao động, Luật Việc làm; hướng tới không phải chỉ cán bộ công chức khi thất nghiệp mới được hưởng trợ cấp mà toàn dân đều có quyền được trợ cấp, nếu người dân lâm vào t́nh trạng thất nghiệp, th́ Nhà nước phải có trách nhiệm bảo đảm. Đó là tinh thần rất mới mà trước đây chưa được thể hiện cụ thể.

Từ ngày 1-1-2014 Hiến pháp sửa đổi có hiệu lực th́ những quyền mà Hiến pháp thừa nhận đối với con người, với công dân mặc nhiên có giá trị thực tế.

* Bản Hiến pháp sửa đổi quy định: Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu t́nh. Nhà nước sẽ đảm bảo thực thi những quyền này của công dân như thế nào, thưa ông?

- Thực chất mục tiêu của chế độ ta là Đảng lănh đạo, Nhà nước quản lư, nhân dân làm chủ, mục đích cuối cùng là phục vụ con người, đem lại quyền sống, quyền b́nh đẳng cho mọi người, cho công dân Việt Nam. Thực ra nhận thức về vai tṛ, vị trí của người dân đă được quy định trong bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946. Hiến pháp 1946 đă thể hiện tinh thần xây dựng Nhà nước của dân, do dân, v́ dân. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế nước ta trước kia c̣n nhiều khó khăn, nên việc đảm bảo các quyền phải thực hiện từng bước. Đến thời điểm này, khi chúng ta bước vào đổi mới toàn diện đất nước, đặc biệt là đổi mới về kinh tế, vượt qua thời kỳ nghèo nàn, lạc hậu, có thu nhập trung b́nh, là lúc chúng ta có điều kiện mở rộng, nâng cao hơn đời sống và quyền của công dân. Xuất phát từ đó, trong Cương lĩnh xây dựng phát triển đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xă hội năm 1991 và bổ sung phát triển năm 2011 đề ra các điều kiện, mục tiêu cụ thể, trong đó liên quan đến quyền con người, quyền công dân. Tôn trọng quyền con người là động lực để thúc đẩy sự phát triển của xă hội, v́ chính con người là chủ thể xây dựng đất nước. Lợi ích của con người được bảo đảm sẽ cởi trói được những ràng buộc về cơ chế, thể chế chính sách, góp phần làm cho sự phát triển xă hội tốt hơn.

Quyền công dân có rất nhiều khía cạnh, trong đó, quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do thông tin, tự do hội họp cũng là những quyền quan trọng. Thực ra ở những bản Hiến pháp trước đây, những nội dung này đă được quy định nhưng chưa được cụ thể hóa bằng Luật và những văn bản dưới Luật. Tại Hiến pháp sửa đổi, Điều 25 quy định rơ công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu t́nh. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định. Như vậy, những quyền mặc nhiên này đă được hiến định để không ai có thể hạn chế, trừ trường hợp trong nguyên tắc nêu ở Điều 14.

Để thực hiện những quyền này, Hiến pháp đă xác định pháp luật quy định. Ngay khi Hiến pháp có hiệu lực, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đă ban hành kế hoạch thi hành Hiến pháp, trong đó ưu tiên các Luật liên quan đến tổ chức bộ máy để rà soát, sửa đổi như: Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Ṭa án nhân dân, Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân, Luật Tổ chức chính quyền địa phương… Các quyền tự do báo chí, lập hội, biểu t́nh đều sẽ được quy định tại Luật riêng. Dự kiến các Luật đó đă được đưa vào chương tŕnh xây dựng Luật, Pháp lệnh của Quốc hội Khóa XIII. Có nghĩa là từ nay đến năm 2016 sẽ sớm ban hành các đạo luật này, để sớm đưa quy định này phát huy hiệu lực trong thực tế, không để t́nh trạng nhiều vấn đề quy định trong Hiến pháp năm 1992, qua 20 năm thi hành vẫn không triển khai thực hiện được. Đây là một nội dung rất quan trọng.

* Hiến pháp 2013 đă tiếp thu quy định của Công ước quốc tế về quyền chính trị, dân sự; quyền kinh tế, văn hóa và Tuyên ngôn nhân quyền năm 1948. Điều này sẽ giúp Việt Nam thực hiện các nghĩa vụ và cam kết của một quốc gia thành viên Hội đồng Nhân quyền và thành viên Liên Hợp Quốc trong nhiệm kỳ 2014 - 2016 như thế nào, thưa ông?

- Đây cũng là một nội dung quan trọng trong đường lối đối ngoại quốc tế của Đảng, Nhà nước ta. Vừa rồi, trước khi bầu Việt Nam trở thành thành viên của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc với số phiếu tán thành cao, Liên Hợp Quốc đă cử một số đoàn đến Việt Nam để t́m hiểu về t́nh h́nh liên quan đến nhân quyền.

Tiếp các Đoàn này, chúng tôi đă phân tích, chứng minh cho bạn bè Quốc tế thấy Việt Nam đang rất quan tâm đến vấn đề bảo vệ quyền con người, quyền công dân, thể hiện rơ nhất, tiến bộ nhất chính là việc sửa đổi Hiến pháp - với tư cách là đạo luật gốc, đạo luật cơ bản. Chúng tôi đă nêu ra các nội dung liên quan đến Chương II, thể hiện rơ trong quá tŕnh xây dựng Hiến pháp mới. Chúng ta sẵn sàng lắng nghe, tiếp thu các ư kiến đóng góp của bạn bè quốc tế, đặc biệt là các tổ chức quốc tế tại Việt Nam. Những nguyên tắc rất cơ bản trong Điều ước quốc tế về nhân quyền, quyền con người như quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, nguyên tắc suy đoán vô tội, những nội dung liên quan đến quyền con người đă được đưa vào Chương II. Như vậy, khi Hiến pháp ghi nhận nguyên tắc: Tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc và các Điều ước Quốc tế mà Việt Nam là thành viên th́ mặc nhiên nguyên tắc trong Điều ước đó dù không đưa hết vào Hiến pháp nhưng sau này sẽ quy định trong các Luật cụ thể. Ví dụ quy định tuổi vị thành niên liên quan đến Luật Lao động, Luật Hôn nhân gia đ́nh và các Luật khác. Điều này, chúng ta sẽ nghiên cứu, điều chỉnh cho phù hợp, tương đồng trong hệ thống pháp luật Việt Nam và pháp luật Quốc tế.

QUANG VŨ - KHIẾU TƯ (thực hiện)

 

           


Các tin đã đưa:  
HƠN 500 CÁN BỘ CHỦ CHỐT HỌC TẬP, QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG 8, KHÓA XI CỦA ĐẢNG (15/01/2014)
Học Bác ở tấm ḷng tận tụy v́ dân (14/01/2014)
Nhiều giải pháp khắc phục hạn chế, khuyết điểm (12/01/2014)
Nội lực và niềm tin (12/01/2014)
Tiếp tục cải tiến, nâng cao chất lượng hoạt động HĐND các cấp (11/01/2014)
Học Bác đức tính cần kiệm, yêu lao động (07/01/2014)
QUYẾT TÂM TẠO SỰ CHUYỂN BIẾN TRÊN CÁC LĨNH VỰC (05/01/2014)
THÀNH PHỐ CẦN THƠ QUAN TÂM XÂY DỰNG, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ (01/01/2014)
Đoàn kết là sức mạnh (31/12/2013)
Thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát trong Đảng (30/12/2013)

TIN VẮN

 Mexico. Cảnh sát nước này vừa thông báo đă bắt giữ Sidronio Casarrubias, thủ lĩnh cấp cao của nhóm tội phạm ma túy “Guerreros Unidos”, với cáo buộc cấu kết với cảnh sát địa phương trong vụ 43 giáo sinh mất tích hồi cuối tháng 9.

  Nhật Bản. Ngày 18-10, Bộ trưởng Nội vụ và Thông tin Sanae Takaichi và Chủ tịch Ủy ban An toàn công cộng quốc gia Eriko Yamatani đă đến viếng đền Yasukuni ở Tokyo nhân lễ hội mùa Thu.

 Ấn Độ. Đến hôm qua, số nạn nhân thiệt mạng trong cơn băo Hudhud tấn công vào vùng duyên hải phía Đông Ấn Độ đă tăng lên 41 người.

V.P (TTXVN, Reuters)

MỚI CẬP NHẬT
 Tháng 12-2014: Vận hành Quỹ bảo lănh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
 Cần phối hợp chặt để quản lư tốt các khu chung cư
 Quá tải việc cấp, đổi giấy phép lái xe
 Sẵn sàng cho Diễn đàn hợp tác kinh tế ĐBSCL - Sóc Trăng 2014
 Tin vắn
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Quỹ Ḥa b́nh và Phát triển Việt Nam tuyên bố phản đối việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép trong vùng biển Việt Nam
Ḥa b́nh, ổn định ở Biển Đông đang bị đe dọa nghiêm trọng
Rực rỡ khát vọng vươn lên của thành phố 10 mùa hoa
Hướng đến nền kinh tế xanh, bền vững
Những điều cần lưu ư khi bổ sung vitamin cho cơ thể
Phải coi công nghệ thông tin là động lực phát triển
Nền tảng để nâng cao chất lượng đào tạo
Việt Nam “về đích” 2012 với kỳ tích xuất siêu
Dây cáp giăng giữa lộ, 1 người tử vong
Uống bia dễ bị muỗi cắn
Công bố kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp
Tiểu sử tóm tắt những người ứng cử Đại biểu HĐND TP Cần Thơ khóa VIII, nhiệm kỳ 2011-2016
Tiểu sử tóm tắt và chương tŕnh hành động của những người ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XIII tại TP Cần Thơ
Nhật Bản nỗ lực khắc phục thảm họa động đất, ngăn suy giảm kinh tế
Nhiều người bị phơi nhiễm phóng xạ