Chủ nhật, 25/06/2017 - 5 giờ 43
Liên kết website
 
Biên khảo  
Cá nược sông Vàm Nao
Thứ bảy, 15/04/2017 16 giờ 14 GMT+0

Cá nược- c̣n được gọi là cá heo Mekong và ngư dân gọi cung kính là "ông Nược"- nay đă gần như mất tích trên sông nước ĐBSCL. Trong câu chuyện của những ngư dân cao niên, cá nược có thời chạy có bầy trên sông nước Cửu Long. Khoảng 60-70 năm trước, thỉnh thoảng người ta vẫn thấy cá nược bơi lội trên hai con sông Tiền Giang và Hậu Giang, nhưng mật độ dày đặc phải nói là trên sông Vàm Nao.

Cá nược một thời tung tăng trên sông nước miền ĐBSCL - Ảnh: WWF

Cá nược có h́nh dáng bên ngoài khá giống cá heo, nhưng nhỏ hơn, lưng màu nâu đen, bụng màu nhạt hơn, toàn thân trơn nhớt. Cá nược đực nhiều gấp 100 lần cá nược cái, con cá cái có 2 vú lớn mọc dưới vây trước. Dường như cá nược đẻ mỗi lần chỉ một con. Cá con mới đẻ đă trên 10kg, bú vú mẹ cho đến khi biết tự t́m thức ăn. Cá trưởng thành dài khoảng 2,5m, trọng lượng đạt đến 400kg. Các bậc cao niên sống quanh bờ Vàm Nao kể rằng cá nược sống ḥa đồng với các loài sinh vật khác và rất hiền, không bao giờ làm hại ai và rất thân thiện với người. Thường th́, trưa trưa khi có hàng chục đứa trẻ tắm sông, chúng đùa giỡn một hồi rồi hè nhau đếm "Một. Hai. Ba", tiếp theo đồng la lớn vài lần câu: "Ông Nược ơi! Đua! Đua!", chỉ 10 đến 15 phút sau, một bầy cá nược xuất hiện (tất nhiên nhằm lúc chúng quanh quẩn gần đó), "vận động viên" nào cũng trồi lên hụp xuống "đua tốc độ", nhưng khá chậm chứ không nhanh như các loại cá khác, thỉnh thoảng thấy phun nước khi nó nhảy thẳng lên mặt nước. Đám trẻ càng vỗ tay reo ḥ "Ông Nược đua! Ông Nược đua!" chúng càng bơi lội rất vui.

Chưa hết, các lăo ngư ở An Giang thường kể cho con cháu nghe những giai thoại về loài cá này cách nay khoảng 70- 80 năm, tức cái thuở trên sông không có quá nhiều ghe tàu, máy nổ ầm ́ như ngày nay. Những người sống nghề Bà Cậu thường thầm vái "ông Nược" độ đánh bắt được thật nhiều cá. Phổ biến nhất là khi thấy biết có luồng cá rất nhiều đang di chuyển, nhưng không nhằm vào lưới đang giăng, ngư dân thường gây tiếng động bằng cách vỗ tay (hoặc gơ khua trên mạn thuyền) và la lớn vài ba lần giữa thinh không: "Lùa cá vô lưới dùm ông Nược ơi!", là "ông" đều giúp bằng cách vừa lội ven theo đàn cá vừa nhảy tung lên phun nước xối xả (từ một cái lổ ở trán) lùa cá vô lưới.

Dân thương hồ, đang chơi vơi giữa sông mà gặp sóng to gió lớn, ghe sắp bị ch́m, người ta la lớn cầu cứu: "Bớ Ông Nược! Mau mau cứu ghe ch́m! Ghe ch́m! Bớ Ông Nược!"... th́ ông Nược kịp thời cứu giúp, bằng cách nổi lên tựa lưng vào ghe d́u đưa vô bờ! Kịp thời cứu mạng trong những lúc thập tử nhứt sanh như vậy th́ c̣n ân nghĩa nào bằng! Chính v́ vậy bà con rất mến kính, bất luận cá cái hay cá đực đều gọi chung là "ông Nược".

Trong đánh bắt thủy sản, nếu cá nược mắc lưới, người dân liền mau mau cắt lưới để thả (v́ cá bị lưới quấn, vô phương vùng vẫy), lại cho là điều không may (rất xui) nên họ mua nhang đèn, lễ vật trọng hậu để "xin lỗi Ông" và van vái Bà Cậu "thông cảm" v́ đây là việc hoàn toàn ngoài ư muốn. Một lăo ngư ở Phú Tân kể lại, khoảng 60- 70 năm về trước, ở Vàm Nao có người lưới dính ông Nược, người ấy sợ hăi đến mức phải cạo đầu, bán xuồng (nhưng rất khó bán, v́ người địa phương đều đă nghe biết sự việc ấy nên không ai dám mua) và giải nghệ!

Đó là chuyện của ngày trước! Cá nược trên sông ngày nay gần như không c̣n. Dĩ nhiên, người dân sống quanh Vàm Nao không săn bắt cá nược, thấy cá chết trôi vào bờ người ta c̣n mang chôn đàng hoàng; nhưng họ bất lực nh́n những người từ nơi khác tới lùng bắt cá nược. Trong kư ức nhiều bậc cao niên ở Vàm Nao, những người săn cá nược đuổi theo từng bầy cá vốn không biết sợ con người để tha hồ đánh lưới, phóng lao. Tính nết ưa vui đùa và thân thiện với con người của cá nược đă khiến chúng dễ dàng bị hại. Những người lạ cũng bắt chước người dân quanh bờ Vàm Nao gọi "Ông Nược đua! Ông Nược đua!", chúng nổi lên th́ bị sát hại. Lại thêm ngày xưa câu lưới ít, cá nược vốn to lớn c̣n có nơi để sống, bây giờ lưới vây, cá nược vốn hay tung hoành giỡn hớt, dễ dính lưới mà chết.

Đối với ngư dân, cá nược là "ân nhân", nên họ không chỉ xem nó như một loài cá quư mà ở nhiều nơi miền biển người ta c̣n hiểu là "nhân ngư", tôn xưng là "thần", lập đền thờ để thờ. Sách Gia Định thành thông chí chép: "Thần là con cá nhân ngư, không có vảy, đầu tṛn trơn láng, đỉnh trán có lỗ phun nước ra như mưa, môi voi, đuôi tôm, dài đến 2,3 trượng, ưa nhảy bơi trên mặt nước. Ngư phủ giăng lưới dính cá, thường hô là thần mà cầu khấn, th́ nhân ngư đuổi bầy cá chạy cả vào lưới. Ngư phủ rất cảm ơn, có khi nhân ngư lầm vào trong lưới, th́ ngư phủ mở một mặt lưới kêu mà dẫn ra, nhân ngư ắt theo cửa lưới ấy mà ra! Lại những ghe thuyền gặp lúc gió sóng nguy hiểm, thường thấy nhân ngư d́u đỡ thân ghe bảo vệ vào bờ yên ổn. C̣n hoặc ghe bị ch́m úp th́ cũng trong cơn sóng gió rầm rộ ấy nhân ngư cũng đưa người lên bờ, sự hỗ trợ hiển nhiên rơ rệt".

Thành ra, ư thức bảo vệ và đối xử tử tế với "nhân ngư; đức Ngư" của người dân quanh bờ Vàm Nao thể hiện tinh thần đạo lư "có ơn tất báo" đối với loài cá có tánh từ thiện này, là nét đẹp trong văn hóa đánh bắt của bà con ngư dân, cũng là một tín ngưỡng dân gian Nam bộ. Chỉ tiếc, sự săn bắt tận diệt của một số cá nhân đă khiến "ông Nược" sông Vàm Nao mất dạng.

Nguyễn Hữu Hiệp

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Tính linh hoạt trong lễ cúng miễu ở Cần Thơ (08/04/2017)
Nghề chạm khắc gỗ Chợ Thủ (01/04/2017)
Chuyện làng túc cầu thuở trước (25/03/2017)
Bàn thêm về văn hóa rượu ở Nam bộ (19/03/2017)
Văn hóa rượu ở Nam bộ (11/03/2017)
Tính cách Nam bộ trong truyện dân gian (05/03/2017)
Lung Ngọc Hoàng- báu vật vùng Tây sông Hậu (26/02/2017)
T́nh yêu biển đảo (19/02/2017)
Khơi dậy sức sống Hát Sắc Bùa Phú Lễ (15/02/2017)
Một vùng trọng trấn cơi Nam (11/02/2017)

TIN VẮN

 Afghanistan. Ngày 22-6, vụ đánh bom tự sát bằng ôtô ngay bên ngoài một ngân hàng ở thành phố Lashkar Gah, thủ phủ tỉnh Helmand, miền Nam Afghanistan, khiến ít nhất 34 người chết và 60 người bị thương. Vụ việc xảy ra khi công nhân đang xếp hàng chờ rút tiền lương. Chưa có tổ chức nào thừa nhận là thủ phạm.

 Venezuela. Tổng thống Nicolás Maduro đă bổ nhiệm Đại sứ Venezuela tại Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) Samuel Moncada làm Ngoại trưởng thay bà Delcy Rodríguez, người sẽ ra tranh cử thành viên Quốc hội lập hiến vào tháng 7 tới.

 LHQ. Tổng Thư kư Liên Hiệp Quốc (LHQ) Antonio Guterres đă chỉ định nhà ngoại giao kỳ cựu của Nga Vladimir Voronkov làm người đứng đầu Văn pḥng Chống khủng bố của LHQ mới được thành lập.

 Pháp. Tổng thống Emmanuel Macron đă bổ nhiệm chuyên gia luật theo đường lối cánh tả Nicole Balloubet làm Bộ trưởng Tư pháp thay thế ông Francois Bayrou, trong khi bà Florence Parly - một thành viên của đảng Xă hội, được cử làm Bộ trưởng Quốc pḥng thay thế bà Sylvie Goulard vừa tuyên bố từ chức chỉ sau 1 tháng nắm quyền.

 Iraq. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), hơn 5 triệu trẻ em ở Iraq cần tới cứu trợ nhân đạo khẩn cấp do hậu quả của cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

V.P (TTXVN, AFP)

MỚI CẬP NHẬT
 Lở núi vùi lấp hơn 140 người tại Trung Quốc
 Triều Tiên đặt điều kiện nối lại đối thoại với Hàn Quốc
 Mỹ bán máy bay không người lái cho Ấn Độ
 Qatar khước từ yêu sách của các láng giềng
 Công an huyện Thới Lai lắng nghe ư kiến nhân dân
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Lở núi vùi lấp hơn 140 người tại Trung Quốc
Qatar khước từ yêu sách của các láng giềng
Thêm nhiều lợi ích từ việc nuôi con bằng sữa mẹ
Đổi mới để đáp ứng yêu cầu hội nhập
Gỡ những nút thắt về giao thông cho đồng bằng sông Cửu Long
Ông Trần Thanh Mẫn được hiệp thương cử giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa VIII, nhiệm kỳ 2014-2019
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc làm việc với Thủ tướng Campuchia Samdech Techo Hun Sen
Tạm hoăn phiên ṭa theo đề nghị của Viện Kiểm sát
Nhiều hoạt động Kỷ niệm 92 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam
Vụ án cán bộ Thanh tra Sở GTVT TP Cần Thơ nhận hối lộ
9 bị cáo hầu ṭa
Kết nối “CUNG-CẦU” hỗ trợ người chăn nuôi heo
Dự án nâng cấp Trường Đại học Cần Thơ có kinh phí thực hiện trên 105 triệu USD
Trợ lực để sinh viên, giảng viên trẻ nghiên cứu khoa học
Đồng hành cùng sĩ tử trước giờ G
Hiểu đúng để khởi nghiệp thành công