Thứ tư, 24/08/2016 - 8 giờ 28
Liên kết website
 
Biên khảo  
H́nh ảnh Sài G̣n và Nam bộ trên Cửu Đỉnh Huế
Thứ bảy, 14/04/2012 21 giờ 12 GMT+0

Cửu Đỉnh ở Đại Nội Huế là báu vật bằng đồng vô giá của nước ta. 9 đỉnh: Cao Đỉnh, Nhân Đỉnh, Chương đỉnh, Anh Đỉnh, Nghị đỉnh, Thuần Đỉnh, Tuyên đỉnh, Dụ đỉnh, Huyền đỉnh. Mỗi đỉnh có khắc 17 cảnh sông, núi, mây, gió, hoa cỏ, cây trái v.v... đặc trưng 3 miền Việt Nam, tổng cộng có 153 h́nh ảnh. Trong sách “Đất nước Việt Nam qua Cửu Đỉnh Huế” (NXB Thi Thức, 1-2011), nhà văn Dương Phước Thu đă có một phát hiện thú vị: Tất cả các loại cảnh vật khắc trên đỉnh đều được chọn lọc và sắp xếp theo con số 9: 9 ngọn núi lớn, 9 con sông lớn; 9 loài chim; 9 loài hoa, 9 loài cây lương thực... Đất nước Việt Nam ta núi th́ nhiều, sông cũng lắm, chọn 9 ngọn núi, 9 con sông thôi là sự lựa chọn rất khó khăn. Vua Minh Mạng chọn khắc những ngọn núi, con sông có vị trí rất đích đáng trong lịch sử dân tộc.

Trong 153 h́nh ảnh được chọn khắc trên Cửu Đỉnh, có nhiều sản vật chung của cả nước mà Nam Bộ cũng có như cây lúa tẻ, lúa nếp, cá lóc (lục hoa ngư), cá rô (Đăng Sơn Ngư), con ngao, con ṣ huyết, hoa sen, hoa lài, hoa hồng, quả xoài, quả mít, củ tỏi, củ gừng, củ nghệ... Cùng những h́nh ảnh lớn như sông, cửa khẩu, khu vực Sài G̣n -Nam Bộ được chọn nhiều h́nh ảnh rất đắc địa. Trong 9 con sông được khắc trên đỉnh, Sài G̣n - Nam Bộ được chọn 3: Sông Bến Nghé, sông Tiền, sông Hậu. Trong 9 con kênh đào, Nam Bộ được chọn 1: Kênh đào Vĩnh Tế.

Kênh đào Vĩnh Tế chạm khắc trên đỉnh.

Cao Đỉnh là đỉnh lớn nhất trong 9 đỉnh, nặng 2,604 tấn; chiều cao (cả chân): 2,49 mét, đường kính thân 1,61 mét... Đỉnh đặt ở chính giữa. Trên Cao Đỉnh có 17 h́nh tượng biểu trưng của Đại Việt như: Đông Hải (Biển Đông, thể hiện chủ quyền biển); Mặt trời, Đại pháo, con hổ, con Rồng, cây gỗ Lim.v.v... Núi có Thiên Tôn Sơn tức núi Triệu Tường ở Thanh Hóa, nơi có Gia Miêu ngoại trang, nơi phát tích Vương triều Nguyễn; Kênh đào Vĩnh Tế, sông Bến Nghé (tức sông Sài G̣n). Ở Nhân Đỉnh c̣n có Nam Hải (biển phía Nam); ở Thuần Đỉnh có Cần Giờ Hải Khẩu (cửa khẩu Cần Giờ).

Ngưu Chữ Giang, tục gọi là sông Bến Nghé, c̣n gọi là sông Tân B́nh v́ chảy qua huyện Tân B́nh xưa. Khi người Pháp chiếm Sài G̣n và lục tỉnh, họ gọi là sông Sài G̣n. Nguồn sông chảy từ Bương Bầm- Lộc Ninh, chảy song song với sông Bé, về Nhà Bè th́ gặp sông Đồng Nai, rồi chảy vào cửa biển Cần Giờ. Sông rộng và sâu, dài khoảng 256 cây số. Từ đầu thế kỷ XIX, nhiều tàu thuyền của các nước và các tỉnh, trấn của Đại Việt ra vào sông này buôn bán tấp nập. Tục truyền, sông gọi là Ngưu Chữ v́ xưa kia hai bên bờ hoang vắng, có nhiều cá sấu sinh sống, chúng thường đuổi cắn nhau, tiếng kêu như tiếng trâu nghé rống. C̣n theo sách “Gia Định thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức, th́ nơi đây có cái bến có nhiều trâu rừng, nghé rừng đến uống nước, mới có tên gọi. Địa danh Bến Nghé cũng được dùng để chỉ thành Gia Định. Thành này xưa tiếp giáp với thủ phủ Sài G̣n và là trung tâm thương mại Chợ Lớn do Hoa Kiều lập nên. Thời vua Tự Đức, 1850, sông Bến Nghé được liệt vào hạng sông lớn, nổi tiếng của đất nước, được đưa vào trong từ điển. Hàng năm triều đ́nh cử quan viên đến tế thần sông. Sông Sài G̣n là con sông có lưu lượng tàu thuyền lưu thông lớn nhất nước ta hiện nay.

  Cao Đỉnh.

Vĩnh Tế Hà là kinh Vĩnh Tế. Thời trước, vùng này śnh lầy, đi lại khó khăn. Ông Nguyễn Văn Thoại, quê Điện Bàn, Quảng Nam- định cư ở Vĩnh Long, có công pḥ tá chúa Nguyễn Ánh, được triều đ́nh Huế trọng dụng, phong tước Hầu, dân quen gọi là ông Thoại Ngọc Hầu. Năm 1818, ông được vua Gia Long bổ làm Trấn thủ Vĩnh Thanh (gồm Long Xuyên và Cần Thơ). Tại đây ông đă thiết kế và đốc suất dân binh đào kênh Đông Xuyên rất lợi ích. Kênh ấy được nhà vua cho gọi theo tên ông là Thoại Hà. Nhân thấy bờ phía Đông gần đây có ngọn Khâu Sơn, vua bèn cho tên là Thoại Sơn để biểu dương công lao của ông. Lập đền thờ sơn thần ở chân núi... Đầu năm 1820, ông lại được lệnh đào con kênh nối từ vùng Châu Đốc đến xứ Hà Tiên. Trong thời gian đào kênh, bà Châu Thị Vĩnh Tế, quê Vĩnh Long, vợ của Thoại Ngọc Hầu, đă hết ḷng lo liệu cùng chồng đốc suất dân binh để đào bằng xong con kênh này. Cảm phục trước công sức khó nhọc của bà, sau khi công tŕnh hoàn thành, vua Minh Mạng đă lấy tên bà đặt cho con kênh này là Vĩnh Tế.

Kênh Vĩnh Tế là công tŕnh thủy lợi do chính Thoại Ngọc Hầu thiết kế và tự thân vợ chồng đốc thúc 80.000 dân binh làm việc ngày đêm. Qua 5 năm (1820-1824) kênh đào hoàn thành. Con kênh này đem lại lợi ích cho vùng biên giới Tây Nam Tổ quốc. Khi kênh đào xong, vua Minh Mạng hoan hỉ lắm, sai dựng bia bên bờ sông để ghi sự tích. Kênh Vĩnh Tế lúc mới đào rộng 15 tầm, sâu 6 thước, dài 200 dặm.

Kênh này hiện nhiều đoạn được nới rộng, sâu và dài hơn xưa, chảy từ Châu Đốc, Tri Tôn, tỉnh An Giang, tới Kiên Lương gặp sông Giang Thành chảy tới của Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang, song song với đường biên giới Việt Nam - Campuchia, cách biên giới 3 cây số. Dưới chân núi Thoại Sơn, nhân dân đă lập đền thờ ông bà Thoại Ngọc Hầu, bốn mùa hương khói tri ân.

Cần Giờ Hải Khẩu (cửa biển Cần Giờ), c̣n gọi là cửa Ô Cấp được khắc trên Thuần Đỉnh. Cửa rộng 5 dặm, buổi sáng nước sâu 5 trượng 5 thước. Cảng khẩu sâu rộng nên rất thuận tiện cho tàu bè ra vào. Là một cảng thương mại lớn nằm sát nách Trung tâm phố thị Gia Định xưa. Do tính chất quan trọng của cửa biển này, năm Triệu Trị thứ 2, triều đ́nh cho xây thành, đắp lũy bảo vệ, canh gác. Cửa biển Cần Giờ có vị trí chiến lược kinh tế, quốc pḥng và lịch sử phong phú của vùng đất Nam Bộ trong buổi đầu mở cơi.

Hậu Giang - Tiền Giang, là hai con sông chính chảy qua nhiều tỉnh, bồi đắp phù sa cho cả đồng bằng Nam Bộ. Sông Hậu - Sông Tiền đều bắt nguồn từ sông Mê Công, đoạn rẽ ḍng ở gần Thủ đô Pnôm Pênh. Sông Hậu chảy vào nước ta qua xă Khánh An, An Phú, tỉnh An Giang. Từ đây sông chảy qua Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long. Đến đoạn ngang Phụng Tường, sông chia làm 2 nhánh: Một nhánh dọc theo địa giới Trà Vinh, đổ ra cửa Định An; một nhánh chảy qua huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng, đổ ra cửa Trần Đề.

Sông Tiền vào Việt Nam tại địa giới huyện Tân Châu, tỉnh An Giang và huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp, đến hết huyện Tân Châu th́ rẽ ngoặt sang trái, đi sâu vào địa bàn Đồng Tháp, xuống Cái Bè, Tiền Giang. Từ đây sông Tiền chia làm 2 nhánh: Nhánh phải là sông Cổ Chiên là biên giới Bến Tre và Vĩnh Long, ra biển. Nhánh trái chảy trên ranh giới tỉnh Tiền Giang, thêm một đoạn nữa lại chia làm hai: nhánh phải là sông Hàm Luông chảy vào giữa địa phận Bến Tre; nhánh trái chảy xuống huyện Chợ Gạo, Tiền Giang, gặp cù lao Tấu, nhánh sông này chia đôi ḍng đổ ra biển qua Cửa Tiểu và Cửa Đại.

Như vậy từ sông Tiền, sông Hậu khi chảy vào nước ta đă tạo thành 9 ḍng sông gọi là Cửu Long Giang. Từ những cửa sông này, mỗi năm đất liền lại được bồi thêm phù sa, lấn ra biển hàng trăm mét vuông. Năm 1836, vua Minh Mạng cho chạm h́nh tượng cửa sông Hậu, cửa sông Tiền thành một h́nh ảnh chung trên Huyền Đỉnh.

NGÔ MINH

           


Các tin đã đưa:  
Nhớ mùa bông súng (08/04/2012)
Một số ư kiến về tên gọi Năng Gù (01/04/2012)
Ngôi làng cổ hơn 500 năm (25/03/2012)
Bài vè của má tôi (18/03/2012)
Thăm lại căn cứ Ḷ Mo (04/03/2012)
Món ăn của người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long (25/02/2012)
Huyền thoại Thới Sơn (19/02/2012)
Gánh hát bội cuối cùng ở Cần Thơ (12/02/2012)
Bữa cơm chiều cuối năm (14/01/2012)
“Năm Th́n băo lụt” (11/01/2012)

TIN VẮN

 Myanmar. Các nhóm vũ trang chưa kư Thỏa thuận ngừng bắn toàn quốc (NCA) tŕnh đề xuất gồm 8 điểm lên chính phủ nước này nhằm t́m cách kư NCA và tham gia Hội nghị ḥa b́nh liên bang Myanmar, hay c̣n gọi là Hội nghị Panglong thế kỷ 21, dự kiến diễn ra vào cuối tháng này.

 Bán đảo Triều Tiên. B́nh Nhưỡng lên án cuộc tập trận pháo binh có quy mô lớn nhất từ trước tới nay của quân đội Hàn Quốc, coi đây là hành động khiêu khích nguy hiểm đe dọa nền ḥa b́nh trong khu vực.

 Iran. Bộ trưởng Quốc pḥng nước này Hossein Dehghan tuyên bố Tehran có thể cho phép Nga sử dụng thêm các căn cứ không quân trong cuộc chiến chống khủng bố tại khu vực.

 Philippines. Tổng thống Rodrigo Duterte dọa rút nước này khỏi Liên Hiệp Quốc sau khi xảy ra những tranh căi giữa hai bên xung quanh chiến dịch trấn áp tội phạm ma túy của ông Duterte.

P.V (Theo TTXVN, AFP)

MỚI CẬP NHẬT
 Thổ Nhĩ Kỳ triệu hồi đại sứ tại Áo
 Nhiều hoạt động Tiếp sức đến trường
 Cắt khối u đại tràng "khủng"
 Đẩy mạnh giảm nghèo cho đồng bào vùng dân tộc thiểu số, vùng khó khăn do hạn hán và xâm nhập mặn
 TẬP TRUNG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP GÓP PHẦN CẢI THIỆN ĐỜI SỐNG NHÂN DÂN
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Định vị hướng đi mới cho nông nghiệp ĐBSCL
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo giải quyết vụ nổ súng vào lănh đạo tỉnh Yên Bái
Hướng tới đối tác kinh tế hiệu quả và bền vững
Hàng loạt trường công bố điểm trúng tuyển đại học năm 2016
Công bố điểm trúng tuyển đại học đợt 1-2016
Cần minh bạch xuất xứ các loại trái cây trên thị trường
LẤY THỊ TRƯỜNG LÀM ĐỊNH HƯỚNG
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân làm việc với TP Cần Thơ, đóng góp ư kiến vào Dự thảo Báo cáo kết quả 10 năm thực hiện Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị
Lưu ư khi nộp hồ sơ đăng kư xét tuyển đại học
TRIỆT PHÁ BĂNG TRỘM VÀNG CHUYÊN NGHIỆP Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
Công điện của Thủ tướng Chính phủ về việc chủ động ứng phó với cơn băo số 2
Nhận diện thách thức, chủ động hội nhập
NHIỀU HOẠT ĐỘNG TRI ÂN, ĐỀN ƠN ĐÁP NGHĨA
BÀI HỌC VỀ SỰ BUÔNG LỎNG CÔNG TÁC QUẢN LƯ, KIỂM TRA
Giải pháp nâng cao giá trị gia tăng cho hàng nông sản